قبل از اینکه بخواهیم سراغ مفاهیم خیلی تخصصی بریم، با هم مرور کنیم که «اسید چیه؟» و «چگونه میشه تشخیص داد که یک ماده اسید است؟»
اسید چیست؟
طور ساده، اسید ماده‌ای است که می‌تواند یون هیدروژن H+ بدهد یا در برخی تعریف‌ها، یک جفت الکترون بپذیرد.
چگونه متوجه می‌شویم یک ماده اسید است؟
نشانه اول) بررسی ساختار شیمیایی
وجود بعضی گروه‌های شیمیایی می‌تواند نشانه اسیدی بودن باشد؛ برای مثال:
گروه کربوکسیلیک: COOH
مانند اسید گلیکولیک، لاکتیک، سالیسیلیک و آزلائیک
گروه سولفونیک: SO3H
+ همچنین برخی ترکیبات دارای هیدروژن متصل به اکسیژن، نیتروژن یا گوگرد نیز می‌توانند پروتون اسیدی داشته باشند.
اما صرفاً وجود هیدروژن یا اکسیژن به معنی اسیدی بودن نیست. برای مثال، آب، الکل‌ها و بسیاری از ترکیبات آلی دارای هیدروژن هستند ولی اسید قوی محسوب نمی‌شوند.
نشانه دوم) اندازه گیری pH
در محلول‌های آبی، pH معیار رایج اسیدی یا قلیایی بودن است:
pH کمتر از ۷: اسیدی
pH برابر ۷: تقریباً خنثی
pH بیشتر از ۷: قلیایی
نکته مهم: pH به‌تنهایی قدرت واقعی اسید را نشان نمی‌دهد. مقدار ماده و غلظت آن نیز مهم است.
نشانه سوم) بررسی واکنش‌های شیمیایی
اسیدها معمولاً می‌توانند:
- با بازها واکنش خنثی‌سازی بدهند؛
- با برخی فلزات هیدروژن آزاد کنند؛
- با کربنات‌ها و بی‌کربنات‌ها گاز کربن‌دی‌اکسید تولید کنند؛
- رنگ شناساگرهای اسید و باز را تغییر دهند.
بااین‌حال، این آزمایش‌ها نباید در خانه با مواد ناشناخته انجام شوند.
تفاوت «قدرت اسید» و «غلظت اسید»
قدرت ذاتی اسید
قدرت اسید به میزان تمایل آن برای آزاد کردن پروتون مربوط است. قدرت ذاتی یک اسید با pKa سنجیده می‌شود. هرچی عدد این شاخص کمتر باشد اسید قدرتمند تر است. این شاخص نشان دهنده قدرت یک اسید خالص است و با pH متفاوت است.
میزان اسیدی بودن یک محلول
معمولا اسید ها را خالص بررسی نمیکنیم و آنها در یکسری ماده دیگر حل شده اند و باید میزان اسیدی بودن محلول را بررسی کرد. در این حالت از شاخص pH استفاده می‌شود.
پس ممکنه یک اسید قدرت خیلی بالایی داشته باشد و در محلول خاصی با درصد کمی حضور داشته باشد و محلول قدرت اسیدی ضعیفی را نشان دهد.
غلظت اسید
غلظت یعنی چه مقدار از آن ماده در محلول وجود دارد. هرچه خلوص اسید در محلول بیشتر باشد، میزان قدرت اسیدی آن محلول به میزان اسیدی بودن اسید خالص به کار رفته در محلول بیشتر است.
ممکن است یک اسید از نظر شیمیایی قوی باشد اما در محلول بسیار رقیق باشد؛ یا یک اسید ضعیف با غلظت زیاد استفاده شود. در محصولات پوستی، اثر نهایی به ترکیبی از این عوامل بستگی دارد:
- نوع اسید
- درصد یا غلظت
- pH محصول
- اندازه مولکول
- مدت تماس با پوست
- دفعات مصرف
- وضعیت سد دفاعی پوست
اسیدهای لایه‌بردار پوست چه هستند؟
اسیدهای لایه‌بردار موادی هستند که با کاهش چسبندگی سلول‌های مرده در سطح پوست یا اثرگذاری در منافذ، به جدا شدن سلول‌های سطحی کمک می‌کنند.
آنها می‌توانند باعث شوند:
- پوست نرم‌تر و صاف‌تر شود؛
- ظاهر کدری کمتر شود؛
- برخی لک‌های سطحی به‌تدریج روشن‌تر شوند؛
- منافذ کمتر مسدود شوند؛
- خطوط ظریف تا حدی بهبود یابند؛
- جوش‌های سرسیاه و برخی انواع آکنه بهتر کنترل شوند.
اما لایه‌برداری بیشتر همیشه بهتر نیست. مصرف بیش‌ازحد می‌تواند باعث خشکی، سوزش، التهاب، قرمزی و تضعیف سد پوستی شود.
